آیا میدانستید خودروی شما به جز موتور، یک “قلب دوم” هم دارد که اگر از کار بیفتد، ماشین حتی یک متر هم حرکت نمیکند؟ بله، منظورمان گیربکس (جعبه دنده) است.
همه ما عادت کردهایم که هر ۵۰۰۰ کیلومتر، روغن موتور را با وسواس عوض کنیم. اما وقتی نوبت به روغن گیربکس (واسکازین) میرسد، خیلیها میگویند: «ولش کن، روغن گیربکس که عوض نمیخواد!» یا «مگه روغن گیربکس هم خراب میشه؟»
این بزرگترین اشتباهی است که میتواند هزینهای ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومانی روی دستتان بگذارد. وقتی دندهها در صبحهای سرد به سختی جا میروند یا در سرعت بالا صدای “زوزه” (ووو ووو) میشنوید، یعنی گیربکس شما دارد نفسهای آخرش را میکشد.
در این مقاله تخصصی از تعمیرگاه اتومبیل محمد برتر (تهرانسر)، نمیخواهیم فقط بگوییم “روغن را عوض کنید”. میخواهیم از یک راز فنی پرده برداریم که در ویدیوی آموزشی ما هم دیدید: «رازِ پیچ تخلیه آهنربایی».
شما یاد میگیرید که چرا تعویض روغن بدون تمیز کردن این پیچ، مثل دوش گرفتن با لباس است! و چگونه یک تمیزکاری ساده، عمر دندههای برنجی و فولادی ماشینتان را دو برابر میکند. اگر نمیخواهید گیربکس ماشینتان را به تعمیرگاههای گرانقیمت بسپارید، این مطلب را تا انتها بخوانید.
واسکازین یا روغن گیربکس چیست؟
واسکازین چیست و چرا بوی تخممرغ گندیده میدهد؟ (تفاوت با روغن موتور)
شاید برایتان سوال شده باشد که چرا به روغن موتور میگوییم “روغن”، اما به روغن گیربکس میگوییم «واسکازین» (Vaskazin)؟
این کلمه ریشه روسی دارد و به معنای “روغن جعبهدنده” است. اما تفاوت آن با روغن موتور فقط در اسم نیست؛ در غلظت (ویسکوزیته) و مواد تشکیلدهنده است.
۱. غلظت بالا (مثل عسل!)
روغن موتور باید نسبتاً رقیق باشد تا بتواند سریع در بین قطعات ظریف موتور پمپاژ شود. اما در گیربکس، ما با فشارهای وحشتناک بین چرخدندههای فولادی سر و کار داریم.
واسکازین بسیار غلیظتر و چسبندهتر است تا بتواند روی سطح دندهها بماند و زیر فشارِ خردکننده دندهها، پاره نشود.
۲. راز بوی بد (بوی سیر یا گوگرد)
اگر تا به حال بوی واسکازین به مشامتان خورده باشد، میدانید که بوی تند و زنندهای شبیه سیر یا تخممرغ گندیده دارد.
علت چیست؟ این بو به خاطر وجود مواد افزودنی خاصی به نام EP (Extreme Pressure) یا “فشار بالا” است که حاوی ترکیبات گوگرد و فسفر هستند. این مواد مثل یک سپر نامرئی عمل میکنند و نمیگذارند فلز با فلز تماس مستقیم پیدا کند و جوش بخورد.
راز پیچ تخلیه مغناطیسی
رازی که مکانیکها به شما نمیگویند: پیچ تخلیه گیربکس فقط یک «پیچ» نیست!
در ویدیوی آموزشی که مشاهده کردید، ما روی یک نکته بسیار ریز اما حیاتی تمرکز کردیم: «تمیز کردنِ نوکِ پیچ تخلیه».
بسیاری از تعویضروغنیها فقط پیچ را باز میکنند، روغن کهنه را خالی میکنند و سریع پیچ کثیف را میبندند. چرا این کار خیانت به ماشین است؟
۱. آناتومی پیچ مگنتیک (آهنربا)
گیربکس خودرو فیلتر روغن (مثل موتور) ندارد. پس چه کسی باید آشغالها را جمع کند؟
طراحان خودرو، پیچ تخلیه گیربکس را به صورت آهنربایی (Magnetic) ساختهاند. این پیچ وظیفه دارد مثل یک جاروبرقی، تمام برادههای آهنی ریز را به خود جذب کند و نگه دارد.
۲. داستان «پلیسهها» (Metal Shavings)
وقتی دندهها درگیر میشوند، به مرور زمان سایش میکروسکوپی ایجاد میکنند و ذرات ریز فلز (پلیسه) وارد روغن میشوند.
در ویدیو دیدید: نوک پیچ تخلیه پر از یک گلِ سیاه و فلزی بود. اینها همان برادههایی هستند که در طول سالها جمع شدهاند.
۳. فاجعه تمیز نکردن پیچ
اگر مکانیک (از روی تنبلی یا ناآگاهی) این پلیسهها را پاک نکند و پیچ را همانطور کثیف ببندد:
اشباع آهنربا: آهنربا دیگر جا ندارد و نمیتواند برادههای جدید را بگیرد.
اثر سمباده: برادههای فلزی جدید در روغن شناور میمانند و همراه روغن بین چرخدندهها میروند. این روغن آلوده مثل سمباده مایع عمل میکند و سطح صیقلی دندهها و بلبرینگها را میخورد.
نتیجه: زوزه کشیدن گیربکس و خرابی زودرس دندههای برنجی.
در تعمیرگاه محمد برتر، ما تا زمانی که پیچ تخلیه مثل آینه تمیز نشود، آن را نمیبندیم.
علائم هشدار دهنده زمان تعویض واسکازین
۴ نشانه که میگویند گیربکس شما دارد نابود میشود! یعنی زمان تعویض روغن گیربکس دستی فرا رسیده است. به این علایم خوب دقت کنید.
روغن گیربکس برخلاف روغن موتور، سیاه نمیشود و سطحش هم به راحتی کم نمیشود. پس از کجا بفهمیم فاسد شده است؟
در تعمیرگاه محمد برتر (تهرانسر)، ما به مشتریان میگوییم که به “رفتار دنده” دقت کنند. اگر هر یک از علائم زیر را دیدید، یعنی روغن خاصیتش را از دست داده و تبدیل به آب شده است:
۱. بد جا رفتن دنده (مخصوصاً صبحهای سرد)
آیا صبحهای زمستانی وقتی ماشین سرد است، دنده ۱ یا ۲ به سختی و با زور جا میرود، اما وقتی ماشین گرم میشود نرم میشود؟
علت: واسکازین فاسد شده و در سرما مثل “گریس سفت” میشود. این سفتی نمیگذارد دندههای برنجی (سنکرونیزه) کارشان را درست انجام دهند.
۲. زوزه کشیدن (Whining Noise)
اگر وقتی در دنده ۳ یا ۴ گاز میدهید، صدای نالهای ممتد (شبیه ووو ووو) میشنوید که با ول کردن گاز قطع میشود، زنگ خطر به صدا درآمده است.
علت: این صدا یعنی لایهی محافظ روغن بین چرخدندهها از بین رفته و فلز روی فلز ساییده میشود. اگر زود روغن را عوض نکنید، دندهها تیز میشوند و صدا همیشگی میشود.
۳. پریدن دنده (بیرون زدگی)
اگر در حال حرکت، دنده خودبهخود خلاص میشود (دنده میپرد)، یکی از دلایل آن میتواند کثیفی شدید روغن و وجود پلیسه لای کشوییها باشد.
۴. بوی سوختگی تند
اگر بعد از رانندگی طولانی، بویی شبیه لاستیک سوخته یا نان سوخته از زیر ماشین حس کردید، یعنی روغن گیربکس آنقدر داغ شده که دارد میسوزد. این حالت در سربالاییها و ترافیک سنگین تهران رخ میدهد.
چه روغنی بریزیم؟ (راهنمای انتخاب واسکازین برای خودروهای ایرانی)
ریختن روغن اشتباه در گیربکس، مثل ریختن گازوئیل در موتور بنزینی است!
بسیاری از تعویضروغنیها برای همه ماشینها از یک بشکه روغن فلهای استفاده میکنند. اما در محمد برتر، ما برای هر گیربکس، “نسخه مخصوص” خودش را داریم.
(راهنمای انتخاب بر اساس نوع خودرو):
خانواده پراید، تیبا، ساینا و کوییک:
روغن مناسب: 75W80 با استاندارد GL4.
نکته: هرگز روغنهای خیلی سفت (مثل 85W90) نریزید، چون دندههای این ماشینها ظریف است و در سرما سفت میشود.
خانواده پژو ۴۰۵، پارس و سمند (گیربکس BE3):
روغن مناسب: معمولاً 85W90 یا 75W80 (بسته به مدل سال).
نکته: گیربکسهای قدیمی پژو با روغن کمی غلیظتر (85W90) سازگارترند و صدای کمتری دارند.
خانواده ال۹۰، ساندرو و مگان (گیربکس JHQ/JH3):
روغن مناسب: فقط و فقط روغن ELF 75W80 اصلی.
هشدار جدی: گیربکسهای رنو به شدت به نوع روغن حساس هستند. اگر روغن متفرقه بریزید، زوزه میافتند و دندههای برنجی خورده میشوند.
خانواده پژو ۲۰۶ و ۲۰۷:
روغن مناسب: 75W80 (برندهای توتال، ایساکو یا ادینول).
⚠️ خط قرمز: هرگز، تکرار میکنم هرگز روغن گیربکس اتوماتیک (که قرمز و رقیق است) را داخل گیربکس دندهای نریزید. این کار باعث نابودی کامل گیربکس میشود.
4 مرحله طلایی تعویض اصولی واسکازین
ما چگونه در «محمد برتر» روغن گیربکس را عوض میکنیم؟
شاید تعویض واسکازین کار سادهای به نظر برسد، اما رعایت جزئیات است که عمر گیربکس را تضمین میکند. در بلوار گلها، ما طبق این استاندارد عمل میکنیم:
۱. گرم کردن گیربکس
ما هرگز روغن سرد و سفت را خالی نمیکنیم. ابتدا خودرو چند دقیقه روشن میماند تا واسکازین گرم و روان شود. این کار باعث میشود تمام جرمها و لجنهای تهِ گیربکس با روغن مخلوط شده و هنگام تخلیه، کامل خارج شوند.
۲. باز کردن و تمیزکاری وسواسی
همانطور که در ویدیو دیدید، ما پیچ تخلیه مغناطیسی را باز میکنیم و با اسپری و دستمال، تمام برادهها و “گلِ سیاه” روی آهنربا را پاک میکنیم تا مثل روز اول شود. این مهمترین مرحله است.
۳. استفاده از پمپ واسکازین مدرن
دوره قیف و شلنگ کثیف گذشته است! ما از دستگاه پمپ واسکازین بادی استفاده میکنیم که روغن را با فشار یکنواخت و بدون آلودگی وارد گیربکس میکند.
۴. تنظیم دقیق سطح (Level)
گیربکس گیج روغن ندارد! ما روغن را تا زمانی تزریق میکنیم که از پیچ کناری (پیچ سرریز) شروع به بیرون ریختن کند. این دقیقترین روش برای اطمینان از پر شدن کامل گیربکس است.
سوالات متداول درباره تعویض واسکازین خودرو (FAQ)
در این بخش به ۲۰ سوال پرتکرار در مورد تعویض روغن گیربکس دستی یا دنده ای پاسخ دادهایم.
سوال ۱: روغن گیربکس هر چند هزار کیلومتر باید عوض شود؟
پاسخ: برخلاف روغن موتور، عمر واسکازین طولانیتر است. برای خودروهای دندهای (دستی) در شرایط ترافیک تهران، توصیه میشود هر ۳۰,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ کیلومتر (تقریباً هر ۲ سال) روغن گیربکس تعویض شود. برای گیربکسهای اتوماتیک این عدد حساستر است و باید طبق دفترچه (معمولاً ۴۰ تا ۶۰ هزار) باشد.
سوال ۲: آیا روغن گیربکس “مادامالعمر” وجود دارد؟
پاسخ: خیر، این یک دروغ تبلیغاتی است! هیچ مایع شیمیایی در دنیا وجود ندارد که تا ابد خاصیتش را حفظ کند. حتی بهترین روغنها هم بعد از مدتی اکسید شده، خاصیت ضدسایش خود را از دست میدهند و باید تعویض شوند.
سوال ۳: هزینه تعویض روغن گیربکس پراید و پژو در سال ۱۴۰۴ چقدر است؟
پاسخ: هزینه شامل “قیمت واسکازین” (معمولاً ۲ تا ۳ لیتر نیاز است) و “اجرت تعویض” است. قیمت واسکازین بسته به برند (بهران، توتال، الف) متفاوت است. برای استعلام قیمت دقیق و منصفانه در تهرانسر با تعمیرگاه محمد برتر تماس بگیرید.
سوال ۴: اگر روغن گیربکس کم باشد چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: کم بودن روغن باعث میشود دندههای بالا (مثل دنده ۵) که در ارتفاع بالاتری قرار دارند، خشک کار کنند. اولین نشانه آن، زوزه کشیدن دنده ۵ و داغ شدن شدید پوسته گیربکس است که باعث سوختن کاسه نمدها میشود.
سوال ۵: تفاوت استاندارد GL4 و GL5 چیست؟
پاسخ: روغنهای GL5 مواد افزودنی گوگردی بیشتری دارند که برای دیفرانسیل ماشینهای سنگین خوب است، اما برای گیربکس ماشینهای سواری (که دندههای برنجی دارند) خطرناک است و باعث خوردگی برنجیها میشود. برای اکثر خودروهای سواری، استاندارد GL4 مناسبتر است.
سوال ۶: بهترین برند واسکازین ایرانی و خارجی کدام است؟
پاسخ: در بین ایرانیها، برندهای “بهران سمند” و “ایرانول” کیفیت قابل قبولی دارند. در بین خارجیها، “توتال” (Total)، “الف” (Elf) و “ادینول” (Addinol) عالی هستند. مهمتر از برند، اصل بودن روغن است که ما در محمد برتر ضمانت میکنیم.
سوال ۷: آیا برای ۲۰۶ میتوانیم روغن ۸۵W90 بریزیم؟
پاسخ: برای ۲۰۶ توصیه کارخانه ۷۵W80 است. روغن ۸۵W90 کمی سفتتر است و ممکن است در زمستان باعث سفت جا رفتن دنده شود، اما در تابستان و مناطق گرمسیر مشکلی ایجاد نمیکند و صدای گیربکس را کمتر میکند.
سوال ۸: علت سفت شدن دنده در صبحهای سرد زمستان چیست؟
پاسخ: واسکازین در سرما غلیظ میشود. اگر واسکازین بیکیفیت یا خیلی سفت (مثلاً ۱۴۰) ریخته باشید، تا زمانی که گرم نشود، اجازه حرکت روان به دندهها نمیدهد. راه حل، استفاده از روغنهای مولتیگرید (مثل ۷۵W80) است.
سوال ۹: آیا استفاده از مکمل گیربکس (Additives) توصیه میشود؟
پاسخ: اگر گیربکس سالم است، نیازی نیست. اما اگر گیربکس کمی زوزه دارد یا دندهها سفت جا میروند، استفاده از مکملهای معتبر (مثل لیکومولی) میتواند اصطکاک و صدا را کاهش دهد.
سوال ۱۰: چگونه سطح واسکازین را خودمان چک کنیم؟
پاسخ: اکثر گیربکسهای دندهای گیج ندارند. تنها راه، باز کردن پیچ کناری (پیچ شارژ) است. اگر انگشتتان را داخل سوراخ کردید و روغن را لمس کردید، سطح آن درست است. این کار نیاز به چال سرویس یا جک دارد.
سوال ۱۱: نشانههای مخلوط شدن آب و واسکازین چیست؟
پاسخ: اگر از مسیر سیلابی رد شده باشید و آب وارد گیربکس شده باشد، روغن گیربکس به رنگ “شیری” یا “نسکافهای” در میآید. این حالت خاصیت روانکاری را صفر میکند و باید فوراً تخلیه و شستشو شود.
سوال ۱۲: آیا خرابی دیسک و صفحه روی تعویض روغن تاثیر دارد؟
پاسخ: خیر، دیسک و صفحه قطعاتی خشک هستند و با روغن تماس ندارند. اما اگر دیسک و صفحه را تعویض میکنید، چون پلوسها باز میشوند، بهترین زمان برای تعویض واسکازین هم هست (یک تیر و دو نشان).
سوال ۱۳: پیچ تخلیه گیربکس دقیقاً کجاست؟
پاسخ: پیچ تخلیه معمولاً در پایینترین نقطه پوسته گیربکس (زیر ماشین) قرار دارد. پیچ شارژ (پر کردن) معمولاً در دیواره کناری گیربکس و بالاتر قرار دارد.
سوال ۱۴: حجم روغن گیربکس پراید و ۲۰۶ چقدر است؟
پاسخ: گیربکس پراید حدود ۲.۵ لیتر و گیربکس پژو ۲۰۶/۴۰۵ حدود ۲ لیتر روغن میگیرد. همیشه باید کمی بیشتر بخرید تا سرریز داشته باشید.
سوال ۱۵: آیا تعویض با دستگاه ساکشن بهتر است؟
پاسخ: برای گیربکسهای اتوماتیک بله، اما برای دندهای، روش تخلیه از پیچ پایین (Gravity) بهتر است چون لجنهای تهنشین شده را بهتر خارج میکند.
سوال ۱۶: صدای “قِرت” (آبهویج گرفتن!) موقع تعویض دنده از روغن است؟
پاسخ: این صدا (مخصوصاً دنده ۲ به ۳) معمولاً نشانه خرابی “دنده برنجی” است، نه روغن. اما گاهی تعویض روغن با نمونه باکیفیتتر میتواند صدا را نرمتر کند.
سوال ۱۷: آیا نشت روغن گیربکس خطرناک است؟
پاسخ: بله، چون حجم روغن گیربکس کم است (۲ لیتر)، حتی یک نشتی کوچک میتواند باعث خالی شدن روغن و خشک کار کردن دندهها شود. نشتی معمولاً از کاسه نمد پلوس یا پیچ تخلیه است.
سوال ۱۸: واسکازین قرمز با زرد چه فرقی دارد؟
پاسخ: رنگ واسکازین نشاندهنده نوع آن است. معمولاً روغنهای اتوماتیک (ATF) قرمز رنگ هستند و روغنهای دندهای (MTF) زرد یا عسلی رنگ. هرگز این دو را با هم قاطی نکنید.
سوال ۱۹: اگر روغن اشتباه بریزیم چه میشود؟
پاسخ: اگر روغن اتومات در گیربکس دستی بریزید، چون خیلی رقیق است، لایه محافظ تشکیل نمیشود و دندهها سریعاً ساییده و پرسروصدا میشوند.
سوال ۲۰: چرا محمد برتر را برای سرویس انتخاب کنیم؟
پاسخ: چون ما فقط روغن نمیفروشیم؛ ما “سرویس نگهداری” انجام میدهیم. تمیز کردن پیچ مغناطیسی، چک کردن نشتی کاسه نمدها و استفاده از روغن اصلی، تعهد ما به خودروی شماست.
کلام آخر: تعویض روغن هزینه نیست، سرمایهگذاری است!
همانطور که در این مقاله و ویدیوی آموزشی دیدیم، داستان تعویض روغن گیربکس فقط خالی کردن و پر کردن مایعات نیست. راز طول عمر گیربکس شما، در آن «پیچ کوچک مغناطیسی» نهفته است که اگر تمیز نشود، تمام زحمات و هزینه شما هدر میرود.
واسکازین، خون در رگهای گیربکس است. وقتی این خون فاسد شود یا پر از براده آهن باشد، دندههای نازنین ماشین شما مثل دندانهای پوسیده شروع به خرد شدن میکنند.
آیا ارزشش را دارد که به خاطر صرفهجویی در هزینه یا وقت، سرویس دورهای را به تعویق بیندازید و بعداً ۱۰ میلیون تومان خرج تعمیر گیربکس کنید؟
گیربکس ماشینت زوزه میکشه؟ بیا تا “رایگان” چکش کنیم!
آیا صبحها دندهها سفت جا میروند؟ آیا صدای “ووو ووو” در سرعت بالا اعصابتان را خرد کرده است؟
به جای نگرانی، همین امروز به تعمیرگاه محمد برتر بیایید.
چرا ما؟
✅ چکاپ رایگان سطح واسکازین: ما بدون دریافت هزینه، سطح روغن شما را بررسی میکنیم.
✅ تمیزکاری اصولی: ما قول میدهیم تا پیچ تخلیه را مثل آینه تمیز نکنیم، روغن جدید نریزیم.
✅ روغن ضمانتدار: استفاده از برندهای اصلی ELF و TOTAL با ضمانت کتبی.
تماس فوری و رزرو نوبت: 09102709400
آدرس ما: تهرانسر، بلوار گلها، بین کوچه ۲۳ و ۲۵، پلاک ۱۷۴ و ۱۷۶، تعمیرگاه اتومبیل محمد برتر.
مسیریابی آسان به تعمیرگاه محمدبرتر در تهرانسر
- مسیریابی تعمیرگاه محمدبرتر در گوگل مپ
- مسیریابی تعمیرگاه محمدبرتر در نشان
- مسیریابی تعمیرگاه محمدبرتر در بلد
تعمیرگاه محمدبرتر را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.
️ بله
https://ble.ir/mohammadbartar- ️ ایتا
https://eitaa.com/mohammadbartar_ir - ️ آپارات
https://www.aparat.com/mohammadbartar/ - وبسایت
https://mohammadbartar.ir/ - اینستاگرام
️ بله
وبسایتwww.instagram.com/mohammadbartar.ir
نکات مهمی که در این مقاله مطرح شد:
زمان تعویض روغن گیربکس پراید، پژو و ال۹۰ (کیلومتر واقعی)
علت زوزه کشیدن گیربکس چیست؟ (کمبود روغن یا خرابی دنده؟)
راز پیچ تخلیه آهنربایی گیربکس: چرا باید حتماً تمیز شود؟
هزینه تعویض واسکازین ۱۴۰۴ + بهترین مارک روغن گیربکس
علت بد جا رفتن دنده در صبحهای سرد (تاثیر روغن سفت)
تفاوت روغن گیربکس ۷۵W۸۰ با ۸۵W۹۰: کدام را بریزیم؟
تعویض روغنی تخصصی در تهرانسر: سرویس گیربکس با پمپ مخصوص
علائم فاسد شدن واسکازین: از بوی تخممرغ تا پریدن دنده
آیا روغن گیربکس مادامالعمر است؟ (بررسی دروغهای تبلیغاتی)
آموزش تعویض روغن گیربکس دستی + نکات طلایی (ویدیو)